टोमॅटोवरील उशिरा येणारा करपा हा हरितगृहांमधील टोमॅटो उत्पादनावरील एक महत्त्वाचा रोग आहे. टोमॅटोवरील उशिरा येणाऱ्या करप्याची बुरशी प्रामुख्याने रोगग्रस्त रोपावर मायसेलियम (तंतुमय तंतू) हिवाळ्यात सुप्तावस्थेत राहते. अनुकूल पर्यावरणीय परिस्थितीत, रोगकारक जीवाणू संसर्ग करतात आणि रोगाच्या ठिपक्यांवर बीजाणूधानी तयार होते. ही बीजाणूधानी वारा आणि पावसाने पसरते. ओलावा मिळाल्यास, बीजाणूधानी वेगाने अंकुरित होऊन पानांवर आक्रमण करते. पानांवर खालून वरच्या दिशेने वाढ होत जाते आणि मध्यभागी एक विशिष्ट प्रकार तयार होतो. मध्यवर्ती रोपाच्या पानांवर तयार झालेली बीजाणूधानी हवेच्या प्रवाहाद्वारे आजूबाजूच्या रोपांमध्ये पुन्हा संसर्गासाठी पसरते. उशिरा येणाऱ्या करप्याचा प्रादुर्भाव आणि प्रसार हवामानाच्या परिस्थितीशी जवळून संबंधित आहे, तसेच त्याच्या विकासाचा वेग टोमॅटोच्या लागवडीची परिस्थिती आणि रोपाच्या प्रतिकारशक्तीशी देखील जवळून संबंधित आहे.

कृषी प्रतिबंध आणि नियंत्रण

१. टोमॅटोच्या वेगवेगळ्या जातींमध्ये रोगप्रतिकारशक्तीमध्ये काही प्रमाणात फरक असतो आणि लागवडीमध्ये रोगप्रतिकारक जातींना प्राधान्य दिले पाहिजे. याव्यतिरिक्त, पिकाच्या अवशेषांच्या किंवा प्रदेशाच्या अनुकूलतेनुसार योग्य निवड केली पाहिजे. खुल्या शेतातील लागवडीसाठी, खुल्या शेतासाठीच्या विशेष जातींची निवड करावी; लवकर परिपक्व होणाऱ्या पिकांच्या लागवडीसाठी, उशिरा परिपक्व होणाऱ्या जातींची निवड करू नये; दमट किंवा पावसाळी प्रदेशांसाठी, उच्च रोगप्रतिकारक जातींची निवड करावी.

२. मशागत आणि रोग प्रतिबंध. रोग आणि कीड प्रतिबंध व नियंत्रणासाठी योग्य मशागत तंत्र हे अत्यावश्यक कृषी उपाय आहेत. जास्त आर्द्रतेमध्ये उशिरा येणारा करपा होण्याची शक्यता सर्वाधिक असते, या वस्तुस्थितीनुसार खालील उपाययोजना कराव्यात:

(1) बियाणे प्रक्रिया: प्रत्येक तपशिलातून रोगांचे प्रतिबंध आणि उपचार, बियाणे हे निर्जंतुकीकरणाचा मुख्य बिंदू आहे. प्रथम बियाण्यांवर ७०% मँकोझेब वेटेबल पावडरची ५०० पट फवारणी केली जाते, आणि नंतर ५५℃ तापमानाच्या पाण्यात ३० मिनिटे भिजवून ठेवले जाते, अतिवृष्टीमुळे पाणी साचल्यानंतर अंकुरण होते.

(2) आच्छादन लागवड: टोमॅटोच्या आच्छादन लागवडीमुळे जमिनीचे तापमान आणि ओलावा नियंत्रित राहतो, हवेतील आर्द्रता कमी होते, टोमॅटोच्या वाढीसाठी अनुकूल परिस्थिती निर्माण होते, जिवाणूंच्या प्रवेशास प्रतिबंध होतो, रोगांचे प्रमाण कमी होते आणि रोग प्रतिबंधाचे उद्दिष्ट साध्य होते.

(3) योग्य घनता: विविध प्रकारच्या वाणांच्या आणि जमिनीच्या वेगवेगळ्या सुपीकतेनुसार, प्रति एकर एकूण २०००-२४०० रोपे लावावीत. यामुळे रोपांना चांगली हवा आणि प्रकाश मिळेल, त्यांची वाढ निरोगी होईल आणि त्यांची प्रतिकारशक्ती वाढेल. जर लागवडीची घनता अयोग्यरित्या खूप जास्त असेल, तर रोप, खोड, पाने आणि फळे एकमेकांमध्ये मिसळून पाणी व चरबी जमा करतात, ज्यामुळे वाढ कमकुवत होते, हवेतील आर्द्रता वाढते, जिवाणूंचा शिरकाव होतो आणि रोगांचा प्रादुर्भाव वाढतो. परंतु जर घनता खूप कमी असेल, तर वाढ जोमदार होते, हवेतील आर्द्रता कमी असते आणि प्रतिकारशक्ती चांगली असते, परंतु अपेक्षित एकूण उत्पादन मिळू शकत नाही. थोडक्यात, अमर्याद वाढ होणाऱ्या वाणांची घनता कमी असावी, तर मर्यादित वाढ होणाऱ्या वाणांची घनता जास्त असावी.

(४) खत आणि पाणी व्यवस्थापन: टोमॅटोच्या रोपांची पुनर्लागवड केल्यापासून ते फुलोरा येईपर्यंत, जमिनीतील ओलावा हळूहळू ६०% पासून ८५% पर्यंत वाढवणे आवश्यक आहे, म्हणजेच रोपावस्थेत ६०%, फुलोरा येण्याच्या काळात ७०%, सुरुवातीच्या काळात ८०% आणि फुलोरा येण्याच्या काळात ८५%. जसे म्हटले जाते, "पाण्यामुळेच पीक येते; खतामुळे पीक येते". पोषण आणि पुनरुत्पादक वाढीमध्ये समन्वय साधण्यासाठी योग्य पाणी देणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून रोगप्रतिकारशक्ती वाढेल. खत हे उत्पादनाचा मुख्य घटक आहे. टोमॅटो लागवडीच्या जमिनीची सुपीकता किमान मध्यम असणे आवश्यक आहे. जमिनीची मशागत उत्तम दर्जाची असावी, माती भुसभुशीत असावी, खते (प्रति एकर १०००-३००० किलोग्रॅम उच्च-गुणवत्तेचे शेणखत), ५० किलो/एकर फॉस्फरस खत, २० किलो/एकर पोटॅशियम खत, याव्यतिरिक्त पुरेसे नायट्रोजन खत पुरवणे आवश्यक आहे. उत्पन्न आणि गुणवत्तेवर फॉस्फरस आणि पोटॅशियम खतांचा महत्त्वाचा प्रभाव असतो. केवळ या तीन मुख्य घटकांचा योग्य प्रमाणात वापर केल्यास वनस्पतीची रोगप्रतिकारशक्ती वाढते, उशिरा येणाऱ्या करपा रोगाच्या जिवाणूंचा प्रादुर्भाव कमी होतो आणि चांगले उत्पन्न जास्तीत जास्त मिळते. याउलट, नायट्रोजन, फॉस्फरस आणि पोटॅशियमचे प्रमाण योग्य प्रमाणात न जुळल्यास टोमॅटोची रोगप्रतिकारशक्ती कमी होते आणि उशिरा येणारा करपा सहज पसरतो, ज्यामुळे उत्पन्न आणि गुणवत्तेवर परिणाम होतो.

(5) प्रकाश आणि उष्णतेची स्थिती: टोमॅटो हे प्रकाशप्रेमी पीक आहे, त्यामुळे लागवडीची जागा प्रकाशाने उजळ असणे आवश्यक आहे. अन्यथा, टोमॅटोची वाढ विरळ आणि कमकुवत होते, जंतू सहजपणे आत शिरतात आणि रोग पसरतात. टोमॅटोच्या वाढीसाठी २० ते २५ अंश सेल्सिअस तापमान सर्वात अनुकूल असते. माझ्या जिल्ह्यातील टोमॅटो लागवडीच्या क्षेत्रासाठी शेतांची अनुकूल संसाधने उपलब्ध आहेत, वार्षिक सरासरी तापमान २१ अंश सेल्सिअस असते. परंतु पावसाळ्यात, हिवाळ्यातील दंव, धुके आणि हवेतील आर्द्रता जास्त असल्यामुळे, जंतूंना आत शिरून नुकसान होण्यास मदत होते. जर वेळेवर नियंत्रण ठेवले नाही, तर उशिरा येणारा करपा (लेट ब्लाइट) वेगाने पसरतो. त्यामुळे फवारणी करून वेळेवर प्रतिबंध आणि नियंत्रण करणे आवश्यक आहे.

६ पाने तोडून टाका: पावसाळी, उच्च आर्द्रता, कमी तापमान, सकाळ-संध्याकाळचे धुके आणि दव यांसारख्या हवामानात उशिरा येणारा करपा (लेट ब्लाइट) सर्वात सहज पसरतो, तसेच ७५% पेक्षा जास्त सापेक्ष आर्द्रता आणि १५ ते २५ अंश सेल्सिअस तापमान हे हवामानही लोकप्रिय आहे. शेतातील सूक्ष्म हवामान बदलण्यासाठी आणि हवेतील आर्द्रता कमी करण्यासाठी, झाडाची खालची पाने आणि अतिरिक्त दाट फांद्या काढून टाकल्या पाहिजेत, जेणेकरून शेतात चांगले वायुवीजन आणि प्रकाश संचार सुनिश्चित होईल. यामुळे जिवाणूंचे राहण्याचे वातावरण नष्ट होते आणि रोगाचा प्रादुर्भाव रोखला जातो.

७. पीक फेरपालट: सोलानेसी कुळातील पिकांची सलग लागवड केल्यास, जमिनीत मोठ्या प्रमाणात जिवाणू असल्यास रोगराई सहज उद्भवते, कारण लागवडीच्या शेतात राहिलेले रोगाचे अवशेष हे सुरुवातीला हिवाळ्यातील संसर्गाचे स्रोत असतात. त्यामुळे, रोपे काढताना केवळ जमिनीवरील रोगग्रस्त पाने आणि फळेच स्वच्छ करणे आवश्यक नाही, तर जिवाणूंचा संचय होऊन अचानक मोठ्या प्रमाणात प्रादुर्भाव होऊ नये यासाठी, सोलानेसी कुळातील नसलेल्या भाजीपाला पिकांसोबत २-३ फेरपालट करणे आवश्यक आहे.

शारीरिक प्रतिबंध आणि नियंत्रण

भौतिक नियंत्रण म्हणजे चांगल्या बिया निवडण्यासाठी वाऱ्याने चाळणे, चाळणे, पाण्याने वेगळे करणे, चिखल-पाण्याने वेगळे करणे आणि इतर पद्धतींसारख्या भौतिक पद्धतींचा वापर करणे; किंवा जीवाणूंची वाढ आणि विकास रोखण्यासाठी बिया गरम पाण्यात भिजवण्यासारख्या भौतिक पद्धतीचा वापर करणे, जेणेकरून रोग प्रतिबंधाचा उद्देश साध्य होईल. शेत स्वच्छता म्हणजे प्रामुख्याने शेतातील रोगग्रस्त देठ, पाने, फळे आणि इतर अवशेष काढून टाकणे आणि ते जाळून टाकणे किंवा खोलवर गाडणे, जेणेकरून मातीतील जीवाणूंचे प्रमाण शक्य तितके कमी होईल आणि रोगजनकांच्या संसर्गाची शक्यता कमी होईल, ज्यामुळे रोगांना प्रतिबंध होईल आणि उत्पन्न वाढेल.

रासायनिक नियंत्रण

आमच्या जिल्ह्यात लागवडीच्या वेगवेगळ्या काळात आणि हंगामात टोमॅटोचा रोग आढळतो. त्यामुळे, कृषी नियंत्रण आणि भौतिक नियंत्रणानंतरही रोगाची लक्षणे दिसतात, ज्यासाठी पूरक नियंत्रणाकरिता रासायनिक नियंत्रण पद्धती, म्हणजेच रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर करणे आवश्यक ठरते. रासायनिक नियंत्रणाचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: जिवाणूंच्या आक्रमणास प्रतिबंध आणि नियंत्रण; जंतूंना मारणे; जिवाणूंची वाढ आणि विकास रोखणे, तसेच टोमॅटोची प्रतिकारशक्ती वाढवणे.

१. मृदा उपचार: टोमॅटोला उदासीन वातावरण आवडते, आम्लधर्मी माती, तर अल्कधर्मी माती चुन्याचा वापर करून सुधारता येते. आपल्या जिल्ह्यात टोमॅटो उत्पादनासाठी मातीतील जिवाणू हा एक मोठा धोका आहे, बियाणे पेरणीच्या जागेचे निर्जंतुकीकरण चांगल्या प्रकारे करण्याव्यतिरिक्त, शेतात व्यापक-स्पेक्ट्रम बुरशीनाशकाचा वापर करून निर्जंतुकीकरण करता येते, ज्यामुळे मातीतील रोगकारक (उपलब्ध जिवाणू किंवा जस्त आणि इतर कीटकनाशके) कमी होतात.

२, रोपे आणि काढणी: कलम केल्यानंतर पाने, देठ आणि फळांवर उशिरा येणाऱ्या करपा रोगाची लक्षणे दिसू लागल्यास, प्रथम वेळेवर कृत्रिमरित्या तो रोग नियंत्रणात आणावा. यासाठी ५८% आर्मर फ्रॉस्ट, मॅंगनीज झिंक वेटेबल पावडर ५०० पट द्रावणाची फवारणी उपलब्ध आहे. फवारणी एकसमान आणि काळजीपूर्वक केली पाहिजे, विशेषतः फुलोरा ते मध्यावस्थेपर्यंत परिणाम महत्त्वाचा असतो. सुरुवातीच्या आणि शेवटच्या टप्प्यात उशिरा येणाऱ्या करपा रोगाची काळजीपूर्वक तपासणी करून वेळेवर नियंत्रणाची व्यवस्था करावी. एकदा हा रोग पसरला की, त्याचा उत्पन्न आणि गुणवत्तेवर मोठा परिणाम होतो. जर शेतात रोगाचे मुख्य प्रकार आढळले, तर खालील पद्धती आणि औषधे निवडली जाऊ शकतात: फवारणी पद्धत, टोमॅटो रोगाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात ७२.२% पोमेलो हायड्रोक्लोराईड द्रावण ८०० पट फवारावे, किंवा ७२% फ्रॉस्ट युरिया • मॅंगनीज झिंक वेटेबल पावडर ४००-६०० पट, किंवा ६४% फ्रॉस्ट • मॅंगनीज झिंक वेटेबल पावडर ५०० पट, दर ७-१० दिवसांनी एकदा फवारणी करावी आणि ४-५ दिवस सतत नियंत्रण ठेवावे. जर शेडमधील आर्द्रता खूप जास्त असेल किंवा ढगाळ दिवस असतील, तर पावडर फवारणी करावी. गेरी मायक्रो पावडर १ (५०% अल्काइल मॉर्फोलिन वेटेबल पावडर) पावडर फवारणी नियंत्रणासारख्या पद्धती वापरल्या जाऊ शकतात, ज्यामुळे अधिक चांगला नियंत्रण परिणाम साधता येतो. खोडावरील ठिपक्यांच्या रोगासाठी उच्च सांद्रतेचे द्रव औषध वापरले जाऊ शकते, मग ती पानांवर फवारणी असो किंवा खोडावर लेप म्हणून औषध असो. हे दर ७-८ दिवसांनी एकदा, सलग २-३ वेळा करावे, परंतु हे लक्षात ठेवावे की फवारणीनंतर १० दिवसांनी फळे बाजारात तोडली जाऊ नयेत.